Maharjan Ratna

गुरुपूजा भनेको गुरुको सम्मान र कृतज्ञता प्रकट गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण परम्परा हो। यो विभिन्न धर्म र संस्कृतिमा फरक-फरक तरिकाले मनाइन्छ, तर यसको मूल भाव भने एउटै रहन्छ: जसले हामीलाई ज्ञान, मार्गदर्शन र सकारात्मक प्रभाव दिएका छन्, उनीहरूप्रति आभार व्यक्त गर्नु। गुरु को हुन्? गुरु भन्नाले विद्यालय वा कलेजका शिक्षक मात्रै होइनन्। गुरुको अर्थ अझ व्यापक हुन्छ। जसले हामीलाई अज्ञानरूपी अन्धकारबाट ज्ञानको ज्योति प्रदान गर्छन्, सही मार्ग देखाउँछन्, र जीवनमा अगाडि बढ्न मद्दत गर्छन्, ती सबै गुरु हुन्। यसमा निम्न व्यक्तिहरू पर्दछन्: माता-पिता: उहाँहरू हाम्रा प्रथम गुरु हुन्, जसले हामीलाई जीवनको

बौद्ध धर्ममा गुरुपूजा: बौद्ध धर्ममा पनि गुरुको महत्त्व अतुलनीय छ। असार पूर्णिमा लाई बौद्ध धर्ममा भगवान बुद्धले सारनाथमा पहिलो धर्मदेशना (धर्मचक्र प्रवर्तन सुत्र देशना) गरेको दिनका रूपमा पनि मनाइन्छ। यस दिनदेखि नै बौद्ध भिक्षुहरूका लागि वर्षावास (तीन महिनाको एकान्त बसाइ) सुरु हुन्छ। बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले भगवान बुद्धलाई आफ्नो परम गुरु मान्छन् र उहाँको शिक्षा तथा दर्शनको पालना गर्छन्। तिब्बती बौद्ध परम्परामा वज्र गुरु जप जस्ता मन्त्रको जप गरेर पनि गुरु रिन्पोछे (पद्मसम्भव) लगायत गुरुहरूप्रति श्रद्धा व्यक्त गरिन्छ। गुरुपूजा केवल एक दिन गरिने कर्मकाण्ड नभई, जीवनभर गुरुप्रति श्रद्धा, आदर र कृतज्ञता कायम

-रञ्जना बौद्ध दर्शनमा ‘चित्त’ एउटा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण र केन्द्रीय अवधारणा हो। यसलाई सामान्यतया मन, चेतना वा हृदयको रूपमा बुझिए पनि यसको गहिराइ र व्यापकता निकै फराकिलो छ। बुद्ध शिक्षा अनुसार चित्त नै सबै अनुभवहरूको आधार हो र यसको शुद्धीकरण तथा विकासले नै दुःखको अन्त्य र निर्वाण प्राप्तिको मार्ग प्रशस्त गर्छ। चित्तको अर्थ र प्रकृति पालि भाषामा ‘चित्त’ शब्दको अर्थ ‘जान्ने’ वा ‘अनुभव गर्ने’ भन्ने हुन्छ। यो केवल सोच्ने वा भावना उत्पन्न गर्ने मस्तिष्कको अंश मात्र नभएर, सम्पूर्ण चेतनाको प्रवाह हो। यसलाई विभिन्न सन्दर्भमा ‘मन’, ‘विज्ञान’ (चेतना) वा ‘हृदय’ को रूपमा