आज: | Sun, 01, Nov, 2026

बाह्र वर्षपछि टक्सार फर्किएर व्यवसाय: बसाइँसराइ रोक्न उदाहरणीय कदम

फिचर फोटो: सुजन बज्राचार्य

सुभाय् संवाददाता June 3, 2026 मा प्रकाशित (५ महिना अघि) अनुमानित पढ्ने समय : २४ मिनेट

२० जेठ टक्सार (भोजपुर)/ ‘बाह्र वर्षमा खोलो पनि फर्किन्छ’ भनेझैँ अवसरको खोजीमा गाउँ छाडेका सुजन उदास ठ्याक्कै बाह्र वर्षपछि आफ्नै जन्मथलो भोजपुरको ऐतिहासिक टक्सार बजार फर्किएर व्यवसायमा लाग्नुभएको छ । एक दशक लामो काठमाडौँको बसाइलाई बिट मार्दै गाउँ फर्किनुभएका उदासले भोजपुर नगरपालिका–१२ मा ‘टक्सार नेवाः घासा’ सञ्चालनमा ल्याएका छन् । पछिल्ला दिनमा उनको यो व्यवसाय स्थानीय तथा नेवार परिकारको स्वाद लिने प्रमुख थलो बनेको छ । सुरुवाती दिनमा गाउँमा सम्भावना नदेखेर बाहिरिएको स्मरण गर्दै उदासले भने , “पछिल्ला वर्षमा पर्यटकको चहलपहल बढ्न थालेको देखेर आफ्नै ठाउँमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास जाग्यो र फर्किएँ । यसरी फर्किएकामा मलाई कुनै पछुतो छैन ।”

विगतमा नेपालमा ‘डोली पैसा’ उत्पादन हुने केन्द्रका रूपमा प्रसिद्ध ऐतिहासिक टक्सार बजार पछिल्ला दशकमा तीव्र जनशक्ति पलायन र बसाइँसराइको मारमा परेको थियो । कलात्मक नेवार घरहरू जीर्ण बन्दै गएका थिए भने बजारको चहलपहल समेत शून्यप्रायः बनेको थालेको थियो । तर, उदास जस्ता युवाहरूको पुनरागमनले सुनसान बनेको टक्सार बजारलाई फेरि चलायमान बनाउन थालेको छ । उनको यो कदम गाउँ छाडेर सहर पसेकाहरूका लागि एउटा बलियो सन्देश र प्रेरणा बनेको छ ।

स्थानीयवासी विमल रणपहेलीका अनुसार उदास मात्र होइन, विगतमा बाहिरिएका अन्य केही स्थानीयहरू पनि अहिले गाउँ फर्किएर व्यवसायमा लगानी गर्न थालेका छन् । “पहिले बजार खाली हुँदै गएको थियो, अहिले केही व्यक्तिहरू फर्किएर व्यवसाय गर्न थाल्दा उत्साह थपिएको छ,” रणपहेलीले भने, “अब सरकारले उचित वातावरण बनाएर गाउँ फर्किने बलियो आधार तय गरिदिनु आवश्यक छ ।”

पर्यटकीय सम्भावना र ‘मिनी पाटन’ को इतिहास : टक्सारको ऐतिहासिक सम्पदा, समृद्ध नेवार संस्कृति, मौलिक परिकार र पुराना बस्तीले अचेल आन्तरिक पर्यटकहरूलाई आकर्षित गरिरहेका छन् । विसं १८७२ मा तत्कालीन राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको पालामा स्थापित यो सहरलाई ‘मिनी पाटन’ का रूपमा समेत चिनिन्छ।ललितपुरको पाटनमा रहेका जस्तै धार्मिक र सांस्कृतिक स्थलहरू यहाँ पनि भएकाले यसलाई मिनी पाटन भनिएको जानकारहरू बताउँछन् ।

पाटनबाट टक्सार बसाइँ सरेर आएका नेवार समुदायले यहाँ आफ्नो भाषा, धर्म, संस्कार र संस्कृति भित्र्याएका थिए । यहाँ विसं १९९३ मा स्थापित नेपालकै पहिलो शाक्यमुनि बौद्ध विहार समेत रहेको छ । राणाहरूले टक्सारबाट डोली पैसा चलाएका बेला यहाँ भव्य मठमन्दिर, विहार, गुम्बा, चैत्य, धारा, पाटीपौवा र कलात्मक मूर्तिहरू बनाइएका थिए ।

पछिल्लो समय यस ऐतिहासिक स्थानमा नयाँ होटल, रेस्टुरेन्ट, क्याफे तथा सांस्कृतिक गतिविधिहरू बिस्तारै फैलिन थालेका छन् । स्थानीय किशोरकुमार ताम्रकारका अनुसार यी ऐतिहासिक सम्पदाको उचित संरक्षण गर्दै पर्यटन र स्थानीय व्यवसायलाई एकापसमा जोड्न सके टक्सार पूर्वी नेपालकै एक आकर्षक र प्रमुख पर्यटन गन्तव्यका रूपमा पुनः स्थापित हुन सक्छ ।

आफ्नो ठाउँमा काम गर्नुको आनन्द अर्कै हुने बताउँदै सुजन उदासले थप्दैभने , “टक्सारको पहिचान जोगाउँदै आफ्नै ठाउँमा केही गर्न सकेँ भने त्यो मेरो सबैभन्दा ठूलो सफलता हुनेछ, त्यसैका लागि मिहिनेत गरिरहेको छु ।”