मैले भेटेको राजा शाक्य- व्यस्त सिंहदरबारभित्र भेटिएको एक कर्मशील नेतृत्व

– रञ्जना श्रेष्ठ
कुनै–कुनै भेट योजनाअनुसार हुँदैन, तर त्यसले जीवनभर सम्झनलायक छाप छोडेर जान्छ।
मेरो लागि राजा शाक्यसँगको पहिलो भेट पनि त्यस्तै थियो।
त्यो दिन म कुनै राजनीतिक भेटघाटका लागि होइन, आफ्नै एउटा व्यक्तिगत कामको सिलसिलामा सिंहदरबार पुगेको थिएँ। कसैले सुझाव दिएका थिए, “ऊर्जा मन्त्रालयमा राजा शाक्य हुनुहुन्छ। उहाँलाई भेट्नुस्, तपाईंको कामको सही मार्गदर्शन पाउन सक्नुहुन्छ।”
त्यही विश्वास बोकेर मैले सिंहदरबारको प्रवेश अनुमति लिएँ र ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयको सचिवालयतर्फ लागेँ।
सचिवालयको ढोका खोलेर भित्र पस्दा मैले एउटा फरक दृश्य देखें।
कसैले फाइल लिएर व्याख्या गरिरहेको थियो। अर्को सेवाग्राही आफ्नो समस्या राख्दै थियो। मन्त्रालयका कर्मचारीहरू एकपछि अर्को गर्दै भित्र पसिरहेका थिए। टेलिफोनको घण्टी बारम्बार बजिरहेको थियो। एउटा फाइल बन्द नहुँदै अर्को फाइल टेबलमा आइपुग्थ्यो।
त्यो सबैको केन्द्रमा थिए—राजा शाक्य।
उहाँ कुर्सीमा बस्नुभएको थियो, तर केवल कुर्सीमा बसेको मानिसजस्तो होइन; जिम्मेवारीको केन्द्रमा उभिएको मानिसजस्तो देखिनुहुन्थ्यो।
मैले मनमनै सोचेँ, “आज त उहाँ निकै व्यस्त हुनुहुन्छ। फेरि कुनै दिन आउँला।”
म अभिवादन गरेर फर्किन खोज्दै थिएँ।
उहाँले मुस्कुराएर भन्नुभयो,
“बस्नुस्, एकछिन। तपाईंलाई समय दिन्छु।”
त्यो आग्रहमा औपचारिकता थिएन; सेवाभाव थियो।
म छेउको कुर्सीमा बसेँ। त्यसपछि मैले बोल्नुभन्दा धेरै हेर्ने अवसर पाएँ।मेरो अगाडि एउटा यस्तो कार्यशैली थियो, जुन केवल प्रशासनिक जिम्मेवारी निभाउने शैली थिएन। उहाँ एउटै समयमा धेरै विषयमा केन्द्रित हुनुहुन्थ्यो। एउटा फाइल अध्ययन गर्दै, अर्को कर्मचारीलाई निर्देशन दिँदै, सेवाग्राहीको समस्या सुन्दै र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्दै उहाँले समयलाई असाधारण अनुशासनका साथ प्रयोग गरिरहनुभएको थियो।
त्यो दृश्य हेर्दा मलाई एउटा कुरा बारम्बार लागिरहेको थियो—
“गजबको कार्यक्षमता रहेछ!”
व्यस्त हुनु र प्रभावकारी हुनु फरक कुरा हो। धेरै मानिस व्यस्त देखिन्छन्, तर सबैको काम अघि बढिरहेको हुँदैन। राजा शाक्यमा भने व्यस्तता र परिणाम दुवै सँगसँगै अघि बढिरहेको अनुभूति भयो।
केही समयपछि उहाँले आफ्नो सम्पूर्ण ध्यान मतिर फर्काउनुभयो।
“भन्नुस्, तपाईंको समस्या के हो?”
मैले आफ्नो विषय राखेँ।
उहाँले बीचमै नरोकी धैर्यपूर्वक सुनिरहनुभयो। कुरा सकिएपछि केही स्पष्ट प्रश्न गर्नुभयो। त्यसपछि सम्बन्धित निकायका जिम्मेवार व्यक्तिलाई तुरुन्त सम्पर्क गर्न लगाउनुभयो र आवश्यक सहजीकरण गरिदिन आग्रह गर्नुभयो।
मेरो काम तत्काल सम्पन्न भएको थिएन, तर एउटा महत्वपूर्ण कुरा भएको थियो—काम अघि बढ्ने बाटो खुलेको थियो।
सिंहदरबारबाट फर्कँदा मेरो मनमा एउटै प्रश्न घुमिरहेको थियो—यति धेरै जिम्मेवारीका बीच पनि एउटा अपरिचित व्यक्तिका लागि समय निकाल्ने संस्कार कहाँबाट आउँछ?
सायद नेतृत्व भनेकै यही हो।
पछिल्ला दिनहरूमा उहाँबारे थप बुझ्ने अवसर पाएँ।
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयमा ऊर्जा मन्त्रीका स्वकीय सचिवका रूपमा उहाँले नीति र कार्यान्वयनबीचको समन्वयलाई प्रभावकारी बनाउने जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहनुभएको छ। ऊर्जा पूर्वाधार विस्तार, ढल्केबर प्रसारण लाइनदेखि कर्णाली क्षेत्रका विद्युत् आयोजनासम्मका विषयमा आवश्यक समन्वय र सहजीकरणमा उहाँ सक्रिय रहेको चर्चा मन्त्रालयभित्र र बाहिर सुनिन्छ। लामो समयदेखि रोकिएका केही योजनालाई प्रक्रियामा फर्काउने र नयाँ योजनालाई गति दिन सचिवालय तहबाट निरन्तर पहल गरिरहेको उहाँसँग काम गर्ने धेरै व्यक्तिहरू बताउँछन्।
तर राजा शाक्यको परिचय केवल प्रशासनिक भूमिकामा सीमित छैन।
उहाँ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) काठमाडौं जिल्ला सभापतिको जिम्मेवारीमा पनि हुनुहुन्छ। संगठन निर्माण, कार्यकर्तालाई मार्गदर्शन, सबैलाई समान व्यवहार र संवादमार्फत नेतृत्व गर्ने शैलीले उहाँलाई फरक बनाएको देखिन्छ।
काठमाडौंका रैथाने समुदायबाट आएका उहाँले राजधानीलाई केवल कङ्क्रिटको शहरका रूपमा होइन, इतिहास, सम्पदा, संस्कृति र मातृभाषाको जीवित सभ्यताका रूपमा हेर्नुहुन्छ। विकाससँगै सम्पदा संरक्षण, नेवा संस्कृतिको संवर्द्धन र मातृभाषाको प्रवर्द्धनलाई पनि राजनीतिक बहसको केन्द्रमा ल्याउनुपर्ने उहाँको दृष्टिकोण उल्लेखनीय छ।
आज राजनीति र प्रशासन दुवै क्षेत्रमा जनताले भाषणभन्दा परिणाम खोजिरहेका छन्। यस्तै समयमा, राजा शाक्यको कार्यशैलीमा देखिने समय व्यवस्थापन, समन्वय क्षमता, सेवाभाव र संवादको संस्कृतिले फरक छाप छोड्छ।
मेरो लागि राजा शाक्यको परिचय कुनै पदबाट सुरु हुँदैन।
मेरो स्मृतिमा उहाँको परिचय त्यही दिनबाट सुरु हुन्छ, जब अत्यन्त व्यस्त कार्यतालिकाका बीच उहाँले एक अपरिचित आगन्तुकलाई मुस्कानसहित बस्न आग्रह गर्नुभयो, धैर्यपूर्वक कुरा सुन्नुभयो र समाधानको प्रक्रियालाई तत्काल अघि बढाउन पहल गर्नुभयो।
कहिलेकाहीँ एउटा छोटो भेटले पनि मानिसको व्यक्तित्व बुझ्न पर्याप्त हुन्छ।
मेरो लागि सिंहदरबारको त्यो भेट त्यस्तै अनुभव बन्यो।
त्यसैले आज पनि राजा शाक्यलाई सम्झँदा मेरो मनमा सबैभन्दा पहिले कुनै राजनीतिक पद होइन, एउटा कर्मशील, शालीन, सहज र जिम्मेवार व्यक्तित्वको छवि उभिन्छ। नेतृत्वको वास्तविक शक्ति भाषणमा होइन, व्यवहारमा हुन्छ भन्ने विश्वासलाई उहाँको कार्यशैलीले अझ बलियो बनाएको छ।