चोरी गरी अमेरिका पुर्‍याइएका पुरातात्त्विक महत्वको पौभा: फिर्ताको पहल

काठमाडौं / आजको चलनचल्तीमा इतुंबहाल भनिने महाबिहारको संस्कृत नाम भाष्कदेवक संस्कारित केशचन्द्र कृत पारावत महा बिहार हो । यहाँ गुंला पर्वको अवसरमा दिपंकर बुद्ध बहिद्य: लगायत विभिन्न देवीदेवताका मूर्ति प्रदर्शन तथा वज्रयान बुद्ध धर्मको महत्वपूर्ण ग्रन्थ प्रज्ञा पारमिताको पाठ गरिन्छ ।
पन्ध्रौं शताब्दीको गगन सिंह भारो (संभवत तत्कालीन एक मन्त्री ईसं १४५०-७४)को यो पौभा: चित्र इतुंबहालमा गुंलामा अरु देवी देवतासँगै प्रदर्शनीमा राखिने प्रचलन रहेको थियो । तर २०३७ सालमा यो पौभा: सहित चिन्तामणि लोकेश्वर लगायत पुरातात्त्विक महत्वका सम्पदाहरु चोरी भयो ।आज यो पौभा: अमेरिकामा रहेका एक भारतीय मूलका व्यक्तिको संकलनमा रहेको छ र उसले यसलाई लिलामीमा राखेको छ । यो पौभा:मा प्रचलित नेपाल लिपिमा चित्रको विवरण लेखिएको छ ।
यता इतुंबहालका संघ सदस्यहरूले यी पौभा:हरु आफ्नो सम्पत्ति भएको र फिर्ता पाउनुपर्ने मुद्दा उठाइ रहेका छन् । उनीहरू सफलताको बाटोमा देखिन्छन् पनि । अमेरिकी प्रहरीले समेत यस विषयमा अध्ययन गरिरहेका कारण यसको लिलामी हुन सकिरहेको अवस्था नभएको र यथेष्ट प्रमाणहरु समेत उता पठाइसकेका कारण यस्ता महत्त्वपूर्ण सम्पदा फिर्ता हुनेमा विश्वस्त रहेको इतुंबहाल केशचन्द्र परावत महाविहार संरक्षण समितिका सचिव प्रज्ञारत्न शाक्य बताउनु हुन्छ ।
उनले यो पौभा चोरी हुनासाथ त्यतिबेला नैं प्रहरी कार्यालय , पुरातत्व बिभाग लगायत ठाउँमा जाहेरी दिएको तर भेटाउन भने नसकेको र सन् २००३ मा अमेरिकाको सिकागोमा भएको प्रदर्शनीमा रहेको क्याटालग हेरेर त्यहाँ रहेको जानकारी पाएको बताए । त्यसपछि फिर्ताको निम्ति प्रक्रिया सुरु गरेको र अहिले पनि त्यो कार्य जारी नैं रहेको बताउँदै ढिलो वा चाँडो आफ्नो महाविहारको सम्पत्तिको रुपमा रहेको पुरातात्त्विक सामान फिर्ता हुनेमा पुन: विश्वास व्यक्त गरे साथै यस्तो बेला मिडियाको भूमिका महत्वपूर्ण हुने र संचारकर्मीहरुले पनि यस्ता विषयमा कलम चलाइ दिए काम अझ चाँडै हुनसक्ने विचार व्यक्त गरे ।