“पशुपति क्षेत्र विकास कोषले ल्याएको नयाँ योजना नै खारेज हुनुपर्छ” – पूर्व सदस्य सचिव शाक्य

मीरा अमात्य राजभण्डारी                                                                                                                                          काठमाडौं / पशुपति क्षेत्र विकास कोषले नयाँ गुरु योजना ल्याई त्यहाँ लिच्छविकालदेखि बसोबास गर्दै आएका नेवार समुदायको बस्ती नै उठाउन खोजेको उक्त कोषका पूर्व सदस्य-सचिव , वनस्पतिविद पर्मानन्द शाक्यले आरोप लगाएका छन् ।
सनातनी हिन्दू र बौद्ध धर्म सम्प्रदाय लगायतका धर्म संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने सबैसँग परामर्श गरी पशुपतिका कुनै पनि बिकास निर्माण कार्य गर्नु पर्ने उनको सुझाव थियो । पशुपति क्षेत्र बिकासको नीतिले स्थानिय अधिकारवाला र सरोकारवाला आदिवासी जनजाति रैथाने नेवालाई बिस्थापित हुने गरी ल्याइने नीतिका बिरुद्ध अब नेवा समुदाय नै अघि सर्नुपर्छ भन्ने उनको सुझाव छ साथै उनले बिगतका नीति ऐन लगायत नयाँ गुरु योजना नै खारेज गरिनु पर्ने विचार व्यक्त गरेका छन् ।
अहिलेसम्मको काम कार्वाही हेेेर्दा पशुपति मन्दिरसँग जोडिएको मौलिक धर्म संस्कृति र त्यसका अभ्यासकर्ता र व्यवस्थापक नेवा: समुदायलाई बिस्थापित गर्ने उद्देश्यले ल्याइएको हुनाले यसका बिरुद्ध नेवा: लगायत नागरिक अगुवा, नेतृत्व वर्ग लाग्नु आजको आवश्यकता हो उनले भने । बिकास कोष पशुपति मन्दीर क्षेत्रका विश्वरुपा मन्दीर, गुह्यस्वरी मन्दीर लगायत भुकम्पमा क्षति मठ – मन्दीरको संरक्षण र पुन निर्माण गर्नु भन्दा स्थानिय रैथानेलाई हताउन तिरै ध्यान केन्द्रित रहेको उनले बताए।

देशको पहिचान धर्म संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने समुदाय जातिबिशेषले नै आफ्नो धर्म संस्कृति जोगाउने र ब्यबस्थापन गर्ने कार्य गरी रहेको हुन्छन् । तर पशुपति मन्दीरको व्यवस्थापकलाई विस्थापित गर्ने उद्देश्येले ल्याइएको नयाँ गुरु योजनाले नेपालको मौलिक सम्पदा र र संस्कृतिको समेत बिनास गर्नेछ पूर्व सदस्य सचिव शाक्यको ठहर छ । तसर्थ नेपाल सरकारले पशुपति क्षेत्रको बिकासकालागि स्थानिय समुदायसँग छलफल गरी मात्र प्राचिन मौलिक सम्पदा संस्कृति मानव संशाधनलाई असर नपर्ने गरी बिकास निर्माणका काम अगाडि बढाउनुपर्ने बताए । कोषको एैन नियमावली नै अवरोध भएको हुनाले जरैदेखि निर्मुलिकरण हुनु पर्ने उहाँको ठहर छ ।
नयाँ गुरु योजनाले पशुपती आर्घा्य्यटको ब्रम्हनाल विस्थापनदेखि पशुपतिका नौ द्वार, नौ इनार, नौ गणेशको क्षेत्र भित्र रहेका सबै मानवीय सम्पदालाई कन्क्रिटको सङ्या दिदै हजारौ बर्ष देखीका बासस्थान भएको क्षेत्रलाई अतिक्रमित क्षेत्र भएको लिखित आरोप सो गुरु योजनामा उल्लेख गरिएको छ। मचातिया जात्रा मनाइने सुन्धारा आसपासदेखि सिफल कालो पुलसम्म र उत्तरमा चन्द्र बिनायक गणेश मन्दीर वरिपरिका बासिन्दा रहेको क्षेत्र लगायतसमेतलाई गोलमटोल हिसाबमा अतिक्रमित क्षेत्र भन्दै भविष्यमा सो क्षेत्र पूर्णरुपमा बिस्थापित गरिने यस गुरु योजनाले व्याख्या गरेको छ । बिगतको गुरु योजनामा स्पस्ट लेखिएको थियो, पशुपती मन्दीरसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने स्थानीय मूलवासीका भौतिक सम्पदाहरु भत्काइने बिगारिने छैन भनेर । मौलिक बास्तु अनुसार पुन:र्निर्माण गरी ब्यबस्थापन गरिने छ भन्ने मात्र उल्लेख गरिएको थियो । यो नयाँ गुरुयोजना लागु भएमा पशुपति क्षेत्रका तीन हजार घर भौतिक संरचनाहरु भत्किने छन् भने काठमाडौंका सबै जात्रा पर्वको समेत ब्यबस्थापन गरी आएका गोल क्षेत्रका नेवा: समुदाय पुरै बिस्थापित हुने छन् उनले भने । बिस्तारित् बस्तीमा अन्यको समेत घर आवास निर्माण गरी भोग चलन गर्दै आएकाहरुको समेतको घर भत्किने निश्चित छ। व्यापक विरोधपछि हाललाई एक महिनाको लागि स्थगित गरिएको सो गुरु योजना खारेजीका लागि सबै सरोकारवाला तथा अधिकारवालाबिच परामर्श बहस तथा आन्दोलनका कार्यक्रमले भने निरन्तरता पाइरहेको अवस्था रहेको छ ।