सांसद हो कि आन्दोलनकारी—आशिका तामाङ?

-रन्जना श्रेष्ठ

काठमाडौं उपत्यकाको फोहोर व्यवस्थापन नेपालको पुरानो र जटिल समस्या हो। काठमाडौंको फोहोर बञ्चरेडाँडा पुग्छ, तर त्यसको दुर्गन्ध र भार बोक्ने नागरिकको पीडा काठमाडौंका घर–घरमा महसुस नहुन सक्छ। त्यसैले बञ्चरेडाँडा र सिसडोलका नागरिकको आवाज उठाउनु आवश्यक छ। यस विषयमा सांसद आशिका तामाङले प्रश्न उठाउनु गलत होइन।

तर प्रश्न उठाउने नाममा संसद्को गरिमा, बैठकको मर्यादा र निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूप्रतिको सम्मान नै बिर्सन मिल्छ कि मिल्दैन?

हालै काठमाडौं उपत्यकाको फोहोर व्यवस्थापनबारे आयोजित बैठकमा आशिका तामाङ र उपत्यकाका विभिन्न नगरप्रमुखबीच चर्काचर्की भयो। ललितपुर महानगरपालिकाका प्रमुख चिरिबाबु महर्जनले उनको शैली अत्यन्त आक्रामक भएको भन्दै फोहोर व्यवस्थापनको इतिहाससमेत अध्ययन गर्न आग्रह गरेको समाचार आएको छ। विवाद बढेपछि तामाङ बैठकबाट बाहिरिएकी थिइन्।

यो घटनालाई केवल एउटा बैठकको सामान्य विवाद भनेर पन्छाउनु हुँदैन। किनभने यहाँ एउटा सांसदको राजनीतिक चरित्र र सार्वजनिक व्यवहारको प्रश्न जोडिएको छ।

सांसदको जिम्मेवारी के हो?

सांसद जनताको प्रतिनिधि हो। उसले जनताको पीडा संसदमा उठाउनुपर्छ, सरकारलाई जवाफदेही बनाउनुपर्छ र आवश्यक परे सडकमा जनताको पक्षमा उभिन पनि सक्छ। तर सांसदको भूमिकामा एउटा महत्वपूर्ण कुरा थपिन्छ—संवाद र समाधान खोज्ने राजनीतिक क्षमता।

आन्दोलनकारीले दबाब दिन्छ।
सांसदले दबाबसँगै समाधान खोज्छ।

आन्दोलनकारीले प्रश्न गर्छ।
सांसदले प्रश्नसँगै उत्तर खोज्छ।

आन्दोलनकारीले तत्काल प्रतिक्रिया माग्छ।
सांसदले त्यसलाई नीति, कानुन, बजेट र कार्यान्वयनको प्रक्रियामा लैजान्छ।

त्यसैले एउटा सांसद हरेक ठाउँमा आन्दोलनकारीकै शैलीमा प्रस्तुत हुन थाल्यो भने स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठ्छ—उहाँ संसद्को प्रतिनिधि भएर बोलिरहनुभएको हो कि सडक आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहनुभएको हो?

नगरप्रमुखहरूलाई हेर्ने दृष्टिकोण

काठमाडौं उपत्यकाका नगरप्रमुखहरू पनि जनताबाट निर्वाचित प्रतिनिधि हुन्। उनीहरूसँग आफ्ना अधिकार, जिम्मेवारी र संस्थागत सीमाहरू छन्। फोहोर व्यवस्थापनमा उनीहरूका कमजोरी छन् भने प्रश्न गर्नुपर्छ, जवाफ माग्नुपर्छ, आवश्यक परे आलोचना पनि गर्नुपर्छ।

तर आलोचना र अपमानबीचको सीमा पनि हुन्छ।

उपत्यकाका सबै नगरप्रमुखलाई एउटै डालोमा राखेर हेर्ने, उनीहरूको भूमिकालाई अवमूल्यन गर्ने वा सार्वजनिक बैठकलाई व्यक्तिगत आक्रोश पोख्ने थलो बनाउने प्रवृत्तिले समस्या समाधान गर्दैन।

बरु यसले संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारबीच आवश्यक समन्वयलाई थप कमजोर बनाउँछ।

फोहोर व्यवस्थापन जस्तो जटिल विषयमा मेयरहरूलाई गाली गरेर काठमाडौं सफा हुँदैन।

उनीहरूलाई प्रश्न गर्नुपर्छ—
फोहोर किन छुट्याइएन?
सम्झौता किन कार्यान्वयन भएन?
स्रोतमा फोहोर व्यवस्थापन किन भएन?
बञ्चरेडाँडाका नागरिकका माग किन पूरा भएनन्?

तर प्रश्नको भाषा यस्तो हुनुपर्छ, जसले अर्को पक्षलाई उत्तर दिन बाध्य बनाओस्; अपमानित भएर प्रतिरक्षात्मक बन्न होइन।

आक्रोश जनताको हुन सक्छ, शैली सांसदको हुनुपर्छ

आशिका तामाङको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उनको आक्रोश हुन सक्छ। जनताको समस्या देख्दा रिस उठ्नु स्वाभाविक हो। तर राजनीतिमा आक्रोशलाई दिशा र अनुशासन चाहिन्छ।

जनताको दुःख देखेर रिसाउने व्यक्ति असल अभियन्ता हुन सक्छ।

तर जनताको दुःख समाधान गर्न संस्थाभित्र बसेर बाटो निकाल्ने व्यक्ति मात्र प्रभावकारी जनप्रतिनिधि बन्न सक्छ।

यही ठाउँमा आशिकाले आफूलाई प्रमाणित गर्नुपर्ने देखिन्छ।

उहाँले बञ्चरेडाँडाका जनताको समस्या उठाउनुभएको छ—यो सकारात्मक पक्ष हो। तर अब उहाँले त्यो समस्यालाई संसद्मा कसरी नीतिमा बदल्नुहुन्छ? सरकारलाई कसरी जिम्मेवार बनाउनुहुन्छ? काठमाडौं उपत्यकाका स्थानीय तहलाई एउटै कार्ययोजनामा कसरी ल्याउनुहुन्छ? प्रभावित नागरिकका मागलाई कसरी कानुनी र प्रशासनिक निर्णयमा परिणत गर्नुहुन्छ?

अब प्रश्न उहाँको आवाज कति ठूलो छ भन्ने होइन, परिणाम कति ठूलो आउँछ भन्ने हो।

बैठक छाडेर हिँड्नु समाधान होइन

राजनीतिमा कहिलेकाहीँ असहमति हुन्छ। चर्को बहस हुन्छ। विचार ठोक्किन्छन्। तर त्यही क्षणमा बैठक छाडेर हिँड्नु वा संवादको वातावरण भत्काउनु समाधानको बाटो होइन।

अझ फोहोर व्यवस्थापनजस्तो विषयमा त झन् होइन।

किनकि त्यो बैठक कुनै व्यक्तिगत भेटघाट थिएन। त्यो सार्वजनिक समस्याको समाधान खोज्न बसेको अन्तरसरकारी छलफल थियो।

त्यहाँ उपस्थित प्रत्येक व्यक्ति आफ्नो व्यक्तिगत हैसियतमा मात्र थिएनन्। उनीहरू कुनै न कुनै रूपमा जनताको प्रतिनिधित्व गरिरहेका थिए।

त्यसैले व्यक्तिगत जित–हारभन्दा जनताको समस्या ठूलो हुनुपर्थ्यो।

आशिकाले नगरप्रमुखहरूलाई पराजित गर्नुपर्ने थिएन।
उहाँले फोहोरको समस्यालाई पराजित गर्नुपर्ने थियो।

यही फरक बुझ्न सकियो भने राजनीतिमा परिपक्वता आउँछ।

रास्वपाले पनि सोच्नुपर्ने विषय

यो प्रश्न आशिका तामाङको मात्र होइन, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको पनि हो।

नयाँ राजनीतिक शक्तिले पुरानो राजनीतिक संस्कार बदल्ने दाबी गरेको छ। त्यसैले उसका सांसदहरूबाट पनि नयाँ किसिमको राजनीतिक संस्कारको अपेक्षा हुन्छ।

नयाँ राजनीति भनेको पुराना नेताभन्दा चर्को स्वरमा बोल्नु मात्र होइन।

नयाँ राजनीति भनेको तथ्यमा आधारित बहस, संस्थाप्रतिको सम्मान, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र परिणाममुखी काम हो।

यदि नयाँ दलका सांसदहरू पनि हरेक विषयमा उत्तेजित हुने, विवाद सिर्जना गर्ने र त्यसपछि त्यसैलाई राजनीतिक उपलब्धि ठान्ने बाटोमा गए भने नयाँ र पुरानो राजनीतिबीचको फरक कहाँ रहन्छ?

काठमाडौंवासीको प्रश्न

काठमाडौंवासीका लागि फोहोरको समस्या वास्तविक हो। हामीलाई सफा सडक चाहिएको छ। व्यवस्थित फोहोर संकलन चाहिएको छ। वैज्ञानिक प्रशोधन चाहिएको छ। बञ्चरेडाँडाका नागरिकलाई न्याय चाहिएको छ।

हामीलाई नेताहरूबीचको झगडा चाहिएको छैन।

हामीलाई एउटाले अर्कोलाई होच्याएको दृश्य पनि चाहिएको छैन।

हामीलाई चाहिएको छ—समाधान।

त्यसैले आशिका तामाङलाई काठमाडौंवासीको तर्फबाट एउटा सरल प्रश्न गर्न सकिन्छ—

तपाईं सांसद हुनुहुन्छ कि आन्दोलनकारी?

यदि आन्दोलनकारी हुनुहुन्छ भने सडकमा तपाईंको आवाज अझ चर्को हुन सक्छ।
तर यदि सांसद हुनुहुन्छ भने त्यो आवाज संसद्मा नीति बन्नुपर्छ, बैठकमा सहमति बन्नुपर्छ र अन्ततः जनताको जीवनमा परिणाम देखिनुपर्छ।

बञ्चरेडाँडाका जनताको पीडा उठाउनुहोस्।
काठमाडौंको फोहोरको प्रश्न उठाउनुहोस्।
मेयरहरूलाई जवाफदेही बनाउनुहोस्।
सरकारलाई घच्घच्याउनुहोस्।

तर त्यसका लागि अपमान होइन, तर्क चाहिन्छ।
आक्रोश होइन, रणनीति चाहिन्छ।
हंगामा होइन, समाधान चाहिन्छ।

किनकि लोकतन्त्रमा सबैभन्दा ठूलो आवाज चर्को स्वरको होइन—जिम्मेवार आवाजको हुन्छ।

र जनप्रतिनिधिको वास्तविक परीक्षा उसले कति मानिसलाई चुप लगायो भन्ने होइन, कति मानिसको समस्या समाधान गरायो भन्ने हो।

आशिका तामाङका अगाडि अब यही परीक्षा छ—
आन्दोलनकारीको आक्रोशलाई सांसदको जिम्मेवारीमा बदल्ने कि आक्रोशमै आफ्नो राजनीतिक पहिचान सीमित गर्ने?