सारनाथ पनि विश्व सम्पदा सूचीमा

विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत बुद्ध जीवनीसँग सम्बन्धित चार स्थलहरूमा लुम्बिनी (नेपाल), बोधगया (भारत), सारनाथ (भारत) र कुशीनगर (भारत) रहेका छन्।

लुम्बिनी गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो। यहाँ अवस्थित मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ तथा पुरातात्त्विक अवशेषहरूले बुद्धको जन्मस्थलको ऐतिहासिक प्रमाण प्रस्तुत गर्छन्। युनेस्कोले सन् १९९७ मा लुम्बिनीलाई विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गरेको थियो।

भारतको बोधगयामा रहेको महाबोधि मन्दिर परिसरमा सिद्धार्थ गौतमले बोधिवृक्षमुनि सम्यक् सम्बोधि अर्थात् बुद्धत्व प्राप्त गरेका थिए। यो स्थल सन् २००२ मा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको हो।

सारनाथ बुद्धले बुद्धत्व प्राप्त गरेपछि पहिलो पटक धर्मदेशना दिएको स्थल हो। यहीँ उनले ‘धर्मचक्र प्रवर्तन’ गरी बौद्ध संघको स्थापना गरेका थिए। सारनाथ बौद्ध इतिहासको अत्यन्त महत्वपूर्ण स्थल भए पनि हालसम्म युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको छैन।

कुशीनगर बुद्धले महापरिनिर्वाण प्राप्त गरेको पवित्र स्थल हो। यसलाई पनि बौद्ध धर्मको प्रमुख तीर्थस्थलका रूपमा मानिन्छ। कुशीनगर पनि हालसम्म विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको छैन, यद्यपि यसलाई सूचीकृत गराउने प्रयासहरू विभिन्न चरणमा अघि बढिरहेका छन्।

बुद्धका यी चार पवित्र स्थलहरूले करुणा, अहिंसा, शान्ति र मानव कल्याणको सन्देश बोकेका छन्। विश्वभरका लाखौं श्रद्धालु तथा पर्यटक हरेक वर्ष यी स्थलहरूको दर्शन गर्न पुग्ने गरेका छन्।