नृत्यशास्त्री वीणा जोशीको ग्रन्थ ‘नेवार समुदायका परम्परागत मुकुण्डोनाच’ सार्वजनिक

काठमाडौँ । नेवार समुदायको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा, परम्परागत मुकुण्डोनाच र चर्या नृत्यको संरक्षण एवं अभिलेखीकरणमा एउटा ठुलो कोशेढुङ्गा सावित हुने बृहत् ग्रन्थ ‘नेवार समुदायका परम्परागत मुकुण्डोनाच’ सार्वजनिक भएको छ। वरिष्ठ नृत्यशास्त्री एवं अनुसन्धाता वीणा जोशी (राजभण्डारी) द्वारा लिखित यस ऐतिहासिक पुस्तकले शताब्दीयौँदेखि गुठी र तान्त्रिक घेराभित्र मात्र सीमित रहेका कतिपय गोपनीय ज्ञान र जीवित इतिहासलाई वृहत् पाठकमाझ ल्याएको छ।

लेखिका जोशीले आफ्नो पाँच दशक (५० वर्ष) लामो अथक अनुसन्धान, साधना र स्थलगत अध्ययनको निचोडलाई यस ग्रन्थमा समेट्नुभएको हो। पुस्तकमा काठमाडौँ र पाटन (ललितपुर) का मुकुण्डोनाचहरूको गहन तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ।

के छ ग्रन्थमा ?

कुल ११६४ पृष्ठको यस वृहत् पुस्तकमा नेवार समुदायमा प्रचलित अष्टमातृका जस्ता तान्त्रिक देवीदेवता, देवगणका मुकुण्डो, पूजाका गूढ कर्मकाण्ड र परम्परागत पोसाकहरूको सूक्ष्म शल्यक्रिया गरिएको छ। लोप हुने अवस्थामा पुगेका दुर्लभ चर्यागीत, चर्यानृत्यका पदचालन (स्टेप्स), हस्तमुद्रा, ताल एवं ‘पञ्चताल’ (पयेंता) जस्ता दुर्लभ रागादि विधालाई पुस्तकमा स्पष्ट रूपमा लिपिबद्ध गरिएको छ।

पहिले दीक्षित गुरुहरूमा मात्रै सीमित रहेको यो ज्योतिर्मय र तान्त्रिक ज्ञानलाई घैँटोभित्रबाट बाहिर ल्याएर प्रकाश फैलाउने सरह काम यस कृतिले गरेको छ। सर्वसाधारणलाई सत्यधर्मतर्फ आकर्षित गर्न र तान्त्रिक नृत्यको जीवित इतिहास बुझ्न यो पुस्तक अत्यन्तै उपयोगी दस्तावेज बनेको छ।

विज्ञहरूको भूमिका र समीक्षा

संक्षिप्त र काव्यात्मक भाषामा लेखिएको यो कृति केवल कलाको वर्णन मात्र नभएर नेपाल उपत्यकाको प्राचीन इतिहास, सभ्यता र सांस्कृतिक पहिचान जोगाउने एक अमूल्य ऐतिहासिक दस्तावेज हो। यस कृतिमा संस्कृतिविद् हरिराम जोशी, चर्या सङ्गीतविद् यज्ञमानपति बज्राचार्य र वरिष्ठ नृत्यनिर्देशक भैरवबहादुर थापा जस्ता दिग्गज विज्ञहरूको महत्वपूर्ण भूमिका समेटिएको छ।

पुस्तकको संक्षिप्त विवरण:

• पुस्तकको नाम: नेवार समुदायका परम्परागत मुकुण्डोनाच (नेवाः समुदाय या परम्परागत ख्वापाः प्याखं)

• लेखिका: वीणा जोशी (राजभण्डारी)

• पृष्ठ संख्या: ११६४ पृष्ठ

• कभर: हार्डकभर

• भाषा: नेपाली

• मूल्य: रू ७,००० /-

परम्परागत नाचहरू हराएमा समुदायको इतिहासको एउटा ठुलो अङ्ग सदाका लागि सङ्गठित रूपमै हराउने जोखिम रहन्छ। यस्तो अवस्थामा नयाँ पुस्तालाई आफ्नो पहिचान र पूर्खाको गौरवशाली संस्कृति बुझ्न यो पुस्तक प्रत्येक पुस्तकालय र सङ्ग्रहालयमा राख्नैपर्ने एक मार्गदर्शक ग्रन्थ बनेको छ।