बसुन्धरा देबी बोधिसत्व, कुमारी र इन्द्रजात्रा !

– राजेन मानन्धर
यंलागाः तृतियाका दिनमा नेवार बौद्धहरुले बसुन्धरा देवी ( Basundhara, 持世菩薩, ནོར་རྒྱུན་མ་) लाई पूजा गरी व्रत बसी मानी धरतीमा अन्नको भण्डार भएकाेमा कृतज्ञता ज्ञापन गर्ने दिन हो । उहाँकाे नामले हिरा जवाहरातकाे खोला वा धारण गरेकी भन्ने अर्थ दिन्छ र उहाँलाई पृथ्वी सम्पति वा सम्पन्नताको प्रतीक मानिन्छ ।
नेवार बौद्धहरु।ले विशेष गरी बसुन्धराकाे पूजा गर्ने गरेकाे छ । बाैद्ध कथाअनुसार कुनै सुचन्द्र नाम गरेका उपासकले धनी हुने उपाय खोज्दा शाक्यमुनि बुद्धले बहुजन हिताय बहुजन सुखायकाे लागि बाेधिसत्व बसुन्धराकाे जप गर्न दिनुभएकाे र यसैबाट उनकाे फलिफाप भएकाे थियो ।
अचम्मको कुरा यसकाे पुरानो रुपमा एउटा टाउको भएकाेमा पछि नेवार बाैद्धहरुले दुइटा टाउको थपिदिएकाे देखिन्छ । ती मध्ये एउटालाई महालक्ष्मी र अर्कोलाई कुमारी भन्ने चलन पनि आयाे । यसप्रकार बोधिसत्वको हिन्दुकरण गरियो । जेमा जेपनि मिसाउन सक्ने नेवार बौद्ध गुरुजुहरु धन्य हुन् ।
यहाँ चलेको किम्बदन्ती अनुसार इन्द्रका आमाले पनि यही व्रत बस्नका लागि पारिजातकाे फूल चाहिएकाेमा उनका छोरा इन्द्रले काठमाडौं आएर फूल चोर्दा समातिएकाे थिए ।
फिचर चित्रमा देखाइएकाे इश्वी १०८२को बसुन्धराकाे मूर्ति नेपालबाट लगिएकाे थियो जुन अहिले अमेरिकाकाे वाशिङटन डिसीस्थित नेशनल म्युजियम अफ एशियन आर्टमा राखिएकाे छ ।