बौद्ध भिक्षुहरू वर्षावासको वर्षावास – असार १३ गते प्रातिमोक्ष पाठ र १४ गते अधिष्ठान गरिने

थेरवादी विहारहरूमा वर्षावासको तयारी पूरा: असार १३ गते प्रातिमोक्ष पाठ र १४ गते अधिष्ठान गरिने

काठमाडौँ। थेरवादी बौद्ध परम्परा अनुसार यस वर्षको तीन महिने ‘वर्षावास’ (पाली: वस्स) को तयारी देशभरका विहारहरूमा तीव्र पारिएको छ। आगामी असार १३ गते आषाढ पूर्णिमा (धम्मचक्र प्रवर्तन दिवस) को दिन प्रातिमोक्ष पाठ गरी असार १४ गते प्रतिपदा तिथिबाट विधिवत् रूपमा वर्षावास अधिष्ठान गरिने भएको छ।

थेरवाद बौद्ध परम्परामा असार पूर्णिमादेखि असोज पूर्णिमासम्मका तीन महिना भिक्षु-भिक्षुणीहरू एउटै विहार वा निश्चित स्थानमा बसेर ध्यान, साधना, अध्ययन र शीलको अभ्यास गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ।

प्रातिमोक्ष पाठ र अधिष्ठान विधि

असार १३ गते पूर्णिमाका दिन भिक्षु सङ्घले अनिवार्य रूपमा भिक्षु नियमहरूको सङ्ग्रह ‘प्रातिमोक्ष पाठ’ (पातिमोक्ख) गर्नेछन्। त्यसको भोलिपल्ट असार १४ गते भिक्षुहरूले आ-आफ्नो विहारमा तीन महिनासम्म बाहिर नगई एकै ठाउँमा साधना गर्ने सङ्कल्पसहित वर्षावास अधिष्ठान गर्नेछन्।

वर्षावास सुरु भएसँगै भिक्षुहरूले विशेष ध्यान र ज्ञानको अभ्यास गर्ने गर्दछन् भने गृहस्थ उपासक-उपासिकाहरूले विहारमा गएर भिक्षुहरूलाई दैनिक भोजन (पिण्डपात) अर्पण गर्ने, बुद्ध वन्दना गर्ने र शील तथा धर्म देशना ग्रहण गर्ने गर्दछन्।

वर्षावासको ऐतिहासिक र व्यावहारिक महत्त्व

बौद्ध ग्रन्थ अनुसार भगवान् बुद्धको समयमा वर्षायामको हिलो-मैलोमा यात्रा गर्दा साना-साना किरा-फट्याङ्ग्राहरू कुचलिने र किसानहरूको रोपाइँ कार्यमा बाधा पुग्ने भएकाले बुद्धले भिक्षुहरूलाई तीन महिना एउटै विहारमा बसेर ध्यान अभ्यास गर्न विनय नियम बनाउनुभएको थियो।

बौद्ध परम्परामा कुनै पनि भिक्षुको वरिष्ठता (ज्येष्ठता) उसको उमेरले नभई उसले पूरा गरेको ‘वर्षावास’ को सङ्ख्याको आधारमा तय गरिने भएकाले पनि यसलाई भिक्षु जीवनको आधारस्तम्भ मानिन्छ।

असार १४ गतेदेखि सुरु हुने यो वर्षावास आगामी असोज पूर्णिमाका दिन ‘पवारणा दिवस’ मनाएर समापन हुनेछ र त्यसपछि एक महिनासम्म देशभरका विहारहरूमा ‘कठिन चीवर दान’ महोत्सव आयोजना गरिनेछ।