मुख: अस्तमि !

पशुपतिया देग:या क्वसं वाग्मती सिथय् दुगु विरुपाक्षया मुर्तिया बारे आ: जक मखु उगु इलंनिसें हे थी थी इतिहास व बाखंत दै वैच्वंगु दु । गुम्हसिनं गुब्लय् विरुपाक्ष पूर्ण रुपं थाहां वै उब्लय् थ्व पृथ्वी ध्वस्त जुइ धका: ख्यानातल । गुम्हसिनं विरुपाक्ष किराँती जुजु धाल। गुलिसिनं स्वयं महाद्यः धाल। आखिर विरुपाक्ष सु ख:? थी थी ग्रन्थ, सफू व लेखय् थी थी पात्र दयेकाः विरुपाक्षयात थनात:गु दु।
विरुपाक्षया बारे गनं सुनानं थ्व हे ख: धका: प्रमाणीकरण यानात:गु खने मदु । धार्मिककथं यक्व बाखंया पात्र जुयाच्वंम्ह विरुपाक्ष इतिहासय् दुवाला स्वयेगु खसां स्पष्ट रुपं उलि लुधंगु लिस: गनं च्वैतःगु खने मदु। किराँत कालीन इतिहास ब्वने मदुगु मखु, अय्‌नं विरुपाक्षया बारे सिर्फ “थथे धा:गु दु” अथवा खय् भासं धायेगु खःसा “यस्तो थियो रे” धैगु खँ तक न्ह्यथनाः ल्यूने “रे” धैगु शब्द तैत:गु खनेदु।
थन हलिमय् दुने थ: थ:गु धर्म थ: थ:पिन्त तःधं जुइ। अले व धर्मदुने च्वंपिं द्यःपिं हे उमित महान जुइ। सुयागुं धर्मयात सुनानं कुंखिनेगु ज्या याये मज्यू । उकें विरुपाक्ष नं सु ख: धैगु सुनां मस्यू । सुनां महाद्यः धालसा सुनां कलि धाल । न्ह्याम्हसिनं न्ह्यागु धाःसां व छम्ह साधारण मनू धाःसा खै मखु ।
विरुपाक्षया मुर्ति स्वयेगु खःसा किराँती कालिन मुर्ति ख: धैगु इतिहासं क्यनाच्वंगु दु । उगु इलय् मुर्ति स्थापना यानाः थौंतक विद्यमान जुयाच्वंगु धैगु चानचुने खँ मखु । उकें विरुपाक्ष धैम्ह छम्ह छुं नं छुं कथंया ज्या यानाः प्रख्यात जुयावंम्ह व्यक्तित्व हे ख: धका: सीकेमाः।विरुपाक्षया मुर्ति स्वयेगु खसा: किराँती कालिन मुर्ती ख: धैगु इतिहासं क्यनाच्वंगु दु। उगु इलय् मुर्ति स्थापना याना थौंतक विद्यमान जुइच्वंगु धैगु चानचुने खँ मखु। उकें विरुपाक्ष धैम्ह छम्ह छुं न छुं कथंया ज्या याना प्रख्यात जुयावंम्ह व्यक्तित्व हे ख: धका: सिइकेमा।
जिं अध्ययन याना च्वनागु ग्रन्थ “स्वयम्भू महाचैत्य” या कथं स्वयेगु खसा: विरुपाक्ष धैम्ह छम्ह बौ मदुम्ह साधारण मनू ख:। झिंनिदँ दुगु इलय् विरुपाक्ष थ: मां लिसे छेँय्या ज्याखँ मिलेमजुया विरुपाक्षं थ: मां लिसे ल्वा:ना छेँ त्व:ता पिहाँवन। यक्व दँ लिपा विरुपाक्षया मांनं छेँ च्वनेत विरक्त चाया छेँ त्वता: अनथन चाहिला जुल। छन्हु संयोगवश छगु फल्चाय् मां व काय् नापलात। निम्हंसिनं निम्हेसित म्हमस्यु। साक्कभिंक खँ ल्हाल्हां निम्हं स्वन्हु प्यन्हु नापं च्वन। गु इलय् काय् व मां धैगु म्हमसिया इमि दथुइ सम्बन्ध तक नं जु वन। खँया खँय् लिपा इमिस थ:थगु म्हसिका बिइवं मां काय् धैगु खँ सिल अले निम्हसिनं पश्चाताप यात। विरुपाक्षयात घोर वेदना जुल। व पशुपतिनाथया शरणय् वन। पशुपतिनाथं थुकीया प्रायश्चित धैगु द्वलंद्व किलो धातुत दायेका त्वनेगु अले छंगु पाप नाश जुइ भनं उपाय बिल। विरुपाक्षं श्री पशुपतिनाथया आज्ञा शिरोपर यासें जङ्गलय् मिइ च्याका जसिइ धातुत दायेकल। धातु अति ह्याउँसे च्वंक दायेकेधुंका त्वनेत लायक जु मजु स्वयेत व थ:गु छ्यं जसिइ क्वछुकल । उब्ले वैगु सँ च्यारारारा मिकं च्यात। उब्ले वैत बोध जुल थपाय्च्वं दायेकागु थ्व धातु त्वंसा ला जि झौ जुइगु खनी धका: व फुक्क थलबल अन हे थ्वाना प्यतुप्यंका वान्छ्वया पशुपतिनाथ यात मा:जुल। थ्व खँ सिया श्री पशुपतिनाथ बुद्ध भगवानया शरणय् वन। बुद्ध भगवानं श्री पशुपति नाथयात छगु खँ स्यन। विरुपाक्ष जिगु शरणय् वयेधुंकल उकें व जिम्ह शिष्य जुइधुंकल। गुब्ले विरुपाक्ष छंथाय् थ्यंकवै उखुनु छं जिगु मुकुत धारण या छन्त वं थ:गुरु खनी उकें उब्ले छन्त वं छुं याइमखु। श्री पशुपतिनाथं ज्यु धाल। छन्हु विरुपाक्ष थ्यंकवल। उब्ले श्री पशुपतिनाथं बुद्ध भगवानया मुखाकृति मुकुत धारण याना बिज्यात। संयोगवश व दिं अस्तमीया दिं जुयाच्वन। थ्व हे थौंया दिंयात मुखास्तमी धयावैच्वन।
थ्व जिं तसंक बचाहाकलं च्वइगु जुल। थ्व हे खँ सत्य ख: धैगु छुं प्रमाण मदु। अय्न “ख:ला” धायेगु सम्म धासा: पत्या जु थें च्वं। धायेगु खसा: उगु इलय् फुक्क धर्म समान थें तायेका। छाय् धासां उब्लेया राजापिंन्सं स्वयम्भू भगवान व पशुपतिनाथयात बराबर उत्तिकं स्थान बियात:गु खनेदु।
संकलन : रिता महर्जन