तिथि बारे सुसुचित हुने प्रयासमा

यसमा पनि स्पष्ट छ । रात्रिकालीन पर्व सुखरात्रि यदि भोलि सुर्योदय तिथि लिंदा रातमा औंसि तिथि नाघ्ने अवस्था भए एक दिन अगाडि सारी अघिल्लो रातको औंसि मा नै पर्व मनाउनु पर्छ । तर यदि रात्रीकालमा एक घडी मात्र औसि भएमा चतुर्दशी औंसि भएको रात छाडेर त्यो पुजा भोलीपल्ट गर्नु पर्छ । रात्रीकाल पछि अरुणोदयकाल, त्यसपछि सुर्योदय र तिथि परिवर्तन र त्यसपछि प्रात:काल हुन्छ । यसको अर्थ तिथि अनुसार मनाइने सुखरात्री मनाउँदा समेत यदि नरक चतुर्दशी तिथि परेको भए भोली पल्ट सार्नु पर्छ भन्ने हो । औीसिमा गर्नुपर्ने पुजा चतुर्दशी तिथिमा नगर्नू भन्ने हो ।

लक्ष्मीपुजा लाइ सुखरात्रीको रुपमा मनाउनेहरु पनि छन । यसपालीको तिथिमा भोलीपल्ट औंसिको दिनमा ‘सुखरात्री’ मनाउँदा रातको समय प्रतिपदा तिथि भइसकेको हुनाले अघिल्लो चतुर्दशीको दिन नै राती औंसी तिथि पारेर ‘सुखरात्री’ मनाउनु पर्छ भन्ने तर्क यो शास्त्र मुताविक हो । जोशीहरुले गरीरहेको तर्क त्यहि नै हो ।

नेवार ले मनाउने लक्ष्मी पुजा भने रातको पर्व मात्र होइन, बिहान देखि बेलुका राति सम्म नै विभिन्न पुजाआजाहरु छन् यसमा ।औंसिको दिन बिहानै लक्ष्मी विराजमान गराउन पिखालखु देखि रेडकार्पेट ओछ्याए झै स्यूचा (रातोमाटो)ले लिपेर ढुकुटीसम्मै पुजा गर्नु पर्छ । धानको भकारी देखि लिएर पसलहरुमा पैसा जम्मा गर्ने कन्तुर सम्म थरी थरी ठाउँमा लक्ष्मी विराजमान गराउने पुजाहरु गर्नु पर्ने परम्परा छ । यी सबै विधिहरु औंसिको प्रात:काल देखि मध्यान्हकाल सम्म गरीन्छ, जुन नरकचतुर्दशीको दिनमा गर्न हुँदैन, जसरी चतुर्दशी घडी रात्रिकालमा पर्दा सुखरात्री मनाउन हुँदैन ।

यसरी विहान देखि नै ठाउँ ठाउँमा विराजमान गरी पुजा गरीएको लक्ष्मीलाइ औसीको प्रदोषकालमा दीप प्रज्वलन गरी दीपावली गरीन्छ । चतुर्दशीको तिथि पारेर सुर्योदय भएको सुर्य अस्त हुँदा पनि चतुर्दशी-प्रदोषकाल नै मानिन्छ । औसिको प्रदोषकाल भनेको औंसिको तिथिमा उदय भएको सुर्य नै अस्त भएको बेलालाइ मानिन्छ । यो समय भनेको ११ गते सोमबार साँझ हुन आउँछ ।

नेवारले मनाउने लक्ष्मीपुजालाइ ‘सुखरात्री’ को रुपमा मात्र ‘रात्रीपर्व’को ब्याख्या गरीएको यस अघि कहिल्यै सुनिएको थिएन । ‘सुखरात्री’को प्रचार हालसालै मात्र हुन थालेको हो । कतिपय समुदायले लक्ष्मीको तस्विर एउटा सजाएर राति पुजाआजा गरेर लक्ष्मीपुजा मनाउँदछन। तर बिहान दिउँसो देखि नै विविध पुजाआजा गरेर मनाउने नेवारको पर्वको सवालमा भने अन्यौल भएको छ । बिहानै देखिको पुजाविधिहरु मा केहि मतलब नराख्ने, तर बेलुकाको पुजा मात्रै विधि पुराउने हो भने आइतवार राति पुजा गरे पनि हुने अवस्था छ ।

बिहानै देखीको पुजाहरु सबै मिलाएर गर्ने हो भने सोमबार औसिको दिनमा (११ गते) लक्ष्मीपुजा गर्नु पर्ने अवस्था छ ।

रोजाइ तपाइको आफ्नै …

कुरा बुझौं मुसुमुसु हाँसौं ।