सकिमिला पुन्ही/ हलिमलि पुन्ही सकिमना पुन्हि ( कार्तिक मास पुर्णिमा )

हरेक वर्ष कार्तिक शुक्ल पुर्णिमा, कछलाथ्व पुन्हिलाई उपत्यकाको नेवा: समुदायले सकिमिला पुन्हीको रुपमा मनाउँछन्। विशेष गरि काठमाडौ उपत्यकाको बौद्ध नेवा: समुदायले मनाउने यो पर्व, नेवा:हरुको एक साझा पर्व हो। यस दिन मकै,भटमास, केराउ, बकुला, आदि विभिन्न गेडागुडीहरु भुटेर खाने गरिन्छ, त्यसैले हलिमली पुन्हीको नामले पनि यस दिनलाई चिनिन्छ। #के_गरिन्छ? यस दिन मुख्य रुपमा तरुल, सखरखण्ड, वनतरुल, पिँडालु आदि उसिनेर खाने तथा भगवानलाई चढाउने गरिन्छ, त्यसैले यस पर्वलाई सकि ( पिँडालु, तरुल आदि) मना ( उसिन्नु) = सकिमना पुन्ही पनि भनिन्छ। विभिन्न नामले सम्बोधन गरिने यस पर्वमा घर-घरमा मकै, भटमास, बकुला आदि विभिन्न अन्नहरु भुटेर खाने गरिन्छ। यस दिन विभिन्न मठ-मन्दिर, बहाल, चैत्य अगाडी विभिन्न अन्नहरु मिलाएर विभिन्न कलाकृतिहरु बनाइ प्रदर्शन गर्ने गरिन्छ। यसलाई हलिमलि ब्वयेगु भन्ने गरिन्छ, र यसरी कलाकृति बनाएपछी, विभिन्न गुठीका व्यक्तिहरुले परम्परागत वाद्यवादन बजाइ रागहरु गाएर गीत गाउने गरिन्छ। अन्तिममा यी सबै अन्नलाई प्रसादको रुपमा बाँड्ने चलन रहेको छ। अन्नबालीहरु भित्र्याए पछिको अलिकति फुर्सदको समयमा मनाइने यस पर्वलाई चख: अर्थात् सानो पर्वको रुपमा लिइन्छ भने यसमा घर-परिवार मात्र सम्मिलित भइ मनाउने गरिन्छ। यसै दिन उपत्यकाको प्राचीन मन्दिर चाँगुनारायण परिसरमा पनि श्री गरुडको महास्नान गराइ भव्य पूजा गर्ने गरिन्छ। यसै गरि, आज बलम्बु क्षेत्रमा श्री महालक्ष्मीको भव्य जात्रा हुने गर्दछ ।
यसै पुर्णिमाको दिन देखि च्वबहा:( हाल चोभार) को एक महिने मेला समापन हुने गर्दछ। यसै गरि आश्विन पुर्णिमा देखि सुरु गरिने आकाश दिप पनि आज अन्तिम बत्ति दिएर समापन गरिन्छ भने, मठ-मन्दिरहरु अगाडि उठाइएका काठको खाँबोहरु आज मध्यरातमा निकाल्ने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस्तै उपत्यकाको बज्रयान बौद्ध धर्म अनुसार आजकै दिन तथागत विपश्वी बुद्धले नागर्जुन पर्वतबाट ध्यानबाट उठेर तत्कालीन समयमा दह रहेको यस उपत्यकामा कमलको बीउ छर्नु भएको मान्यता रहेको पाइन्छ। त्यसैले आजको दिनलाई स्वयम्भू सेवाको रुपमा पनि लिइन्छ।आजको दिन अन्न दान गरेमा आफ्नो घरमा अन्नको अभाव नरहने, र आफ्नो खेतबारीमा बाँझोपनले नसताउने जनविश्वास पनि रहेको पाइन्छ।
सरसरती हेर्दा हामीले धार्मिक मान्यता अनुसार पर्व मनाएता पनि, यस भित्र विभिन्न जीवन दर्शनका पक्षहरु पाइन्छ। समय अनुसारको अन्न खाएर पर्व मनाउनुले जीवनलाई सहज रुपमा अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। हलिमलि ब्वयेगु भनि विभिन्न अन्नहरु द्वारा कलाकृतिहरु देखाउनुले हामी भित्र लुकेको सीप, कौशल र जाँगरिलोपनलाई उजागर गर्छ। नयाँ अन्नबाली भित्र्याएपछीको खाली हुने केही समयमा यसरी हलिमलि ब्वये गर्दै, मठ-मन्दिरमा विभिन्न ताल, राग र सुरमा संगीतमा मुग्ध भएर मनाउने यस पर्वले, आफुसँग भएको हरेक कुराको लागि कृतज्ञ हुनपर्छ भनी सिकाउँछ भने, आफू काममा जति व्यस्त भएपनि संस्कृती, संस्कार तथा जीवनको मूल आधारलाई बिर्सनु हुँदैन भन्ने गहिरो सन्देश पनि दिन्छ।
Source : Frannkey Franz ( Mysterious Valley – Nepal )