सचेतनाका लागि : असोज ८ देखि १२ गतेसम्म भारी वर्षाको सम्भावना, जोखिम क्षेत्रका नागरिकलाई पूर्वतयारी गर्न आग्रह

-रन्जना श्रेष्ठ

काठमाडौं /आज साँझदेखि आगामी केही दिन नेपालमा मौसम सक्रिय बन्ने सम्भावना देखिएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभाग तथा मौसमविद्हरूले असोज ८ देखि १२ गतेसम्म अर्थात् सेप्टेम्बर २४ देखि २८ सम्म देशका विभिन्न भूभागमा भारीदेखि अति भारी वर्षा हुनसक्ने भन्दै सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

बंगालको खाडी आसपास विकसित हुँदै गरेको न्यूनचापीय प्रणाली पश्चिम–उत्तरपश्चिमतर्फ सर्दै नेपालतर्फ आउने र यसले पश्चिमी वायुमण्डलीय प्रणालीसँग अन्तरक्रिया गर्न सक्ने मौसमविद्हरूको आकलन छ। यस्तो अवस्थामा बंगालको खाडीबाट पर्याप्त जलवाष्प नेपालतर्फ भित्रिन सक्ने भएकाले लगातार तथा भारी वर्षाको सम्भावना बढेको हो।

कति वर्षा हुन सक्छ ?

विभिन्न मौसम पूर्वानुमान मोडलहरूले आगामी ४–५ दिनमा केही स्थानमा ४०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा हुनसक्ने संकेत गरेका छन्। केही मोडलमा स्थानीय स्तरमा ५०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षाको सम्भावनासमेत देखिएको छ। तर यी मोडलमा आधारित प्रक्षेपण हुन्—कुनै निश्चित स्थानमा त्यति नै वर्षा हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी होइन। मौसम प्रणालीको दिशा, गति र शक्ति परिवर्तन हुँदा वर्षाको मात्रा र स्थान पनि परिवर्तन हुन सक्छ।

यसको अर्थ सामान्य वर्षाभन्दा धेरै पानी पर्ने सम्भावना भएकाले पहिले नै भिजिसकेको जमिन, नदी–खोला र कमजोर भिरालो भूभागमा जोखिम थप बढ्न सक्छ भन्ने हो।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले वर्षाको तीव्रता हेर्दा २४ घण्टामा ५०–१०० मिमिलाई भारी, १००–२०० मिमिलाई धेरै भारी र २०० मिमिभन्दा बढीलाई अति भारी वर्षाका रूपमा वर्गीकरण गर्छ।

त्यसैगरी विभागको वर्षा निगरानी प्रणालीमा १ घण्टामा ६० मिमि, ३ घण्टामा ८० मिमि, ६ घण्टामा १०० मिमि, १२ घण्टामा १२० मिमि र २४ घण्टामा १४० मिमि पुगेको वर्षालाई चेतावनी स्तरसँग सम्बन्धित मानिएको छ। यस्तो वर्षाले विशेषगरी भिरालो क्षेत्रमा पहिरो तथा स्थानीय खोलानालामा तीव्र बहावको जोखिम बढाउन सक्छ।

कुन क्षेत्रमा बढी जोखिम ?

मौसमविद्हरूका पछिल्ला आकलनअनुसार मध्य तथा पश्चिम नेपालमा वर्षाको प्रभाव तुलनात्मक रूपमा बढी पर्न सक्ने सम्भावना छ। गण्डकी र लुम्बिनीमा भारीदेखि धेरै भारी वर्षाको सम्भावना औँल्याइएको छ। बागमती तथा मधेसका केही क्षेत्रमा पनि वर्षाको प्रभाव पर्न सक्ने देखिएको छ।

यस कारण चितवन–नारायणगढ, पोखरा तथा आसपासका नदी–खोला क्षेत्र, गण्डकी र लुम्बिनीका पहाडी तथा तराई क्षेत्र, पहिरो सम्भावित सडक तथा नदीकिनारका बस्ती विशेष सावधानीमा रहनुपर्ने देखिन्छ।

तर कुनै निश्चित ठाउँमा अवश्य ठूलो क्षति हुन्छ वा हुँदैन भनेर अहिले नै निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। मौसम पूर्वानुमान सम्भावनामा आधारित हुन्छ र केही घण्टामै प्रणालीको मार्ग तथा वर्षाको केन्द्र परिवर्तन हुन सक्छ।

काठमाडौं उपत्यकाले पनि जोखिमलाई हल्का नलिऔँ

काठमाडौं उपत्यका पूर्ण रूपमा सुरक्षित छ भनेर ढुक्क हुने अवस्था पनि छैन। विगतमा घर, पसल वा कार्यालयमा पानी पस्ने गरेको छ भने महत्त्वपूर्ण कागजात, विद्युतीय उपकरण, खाद्यान्न तथा अन्य सामान अग्लो स्थानमा सार्ने तयारी अहिले नै गर्नु उचित हुन्छ।

त्यसैगरी—

-घरको छत तथा पानी निकासका नाली सफा राखौँ।

-नदी, खोला, खोल्सा तथा डुबान हुने क्षेत्रतर्फ नजाऔँ।

-पहिरो सम्भावित सडकमा अनावश्यक यात्रा नगरौँ।

-रातिको समयमा लामो दूरीको यात्रा सकेसम्म स्थगित गरौँ।

-मोटरसाइकल तथा साना सवारी साधन लिएर डुबान भएका सडक पार गर्ने जोखिम नलिऔँ।

-विद्युत् तार, पोल तथा कमजोर संरचनाबाट टाढा रहौँ।

-परिवारका सदस्यलाई आपत्कालीन सम्पर्क र सुरक्षित स्थानबारे जानकारी गराऔँ।

सरकार र स्थानीय तहले पनि पूर्वतयारी बढाउनुपर्छ

सम्भावित भारी वर्षालाई ध्यानमा राख्दै संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारले जोखिमयुक्त बस्ती, नदीकिनार, पहिरो सम्भावित सडक तथा डुबान क्षेत्रको निगरानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ।

विद्यालय, सरकारी कार्यालय तथा लामो दूरीको यातायात सञ्चालनसम्बन्धी निर्णय पनि मौसमको पछिल्लो अवस्था र स्थानीय जोखिमको मूल्यांकनका आधारमा समयमै गर्न सकिन्छ।

विशेषगरी उच्च जोखिम देखिएको दिनमा अनावश्यक आवतजावत घटाउने, जोखिमयुक्त सडकमा यातायात रोक्ने, सम्भावित डुबान क्षेत्रका नागरिकलाई पूर्वसूचना दिने तथा आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणको तयारी गर्ने कार्य महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

अहिलेको अवस्था : डर होइन, तयारी

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले हाल मौसम तथा बाढीको अवस्थालाई निरन्तर निगरानी गरिरहेको छ। विभागको वेबसाइटमा मौसम चेतावनी, वर्षा निगरानी, नदीको जलस्तर तथा बाढीसम्बन्धी सूचना नियमित अद्यावधिक हुँदै आएको छ। आपत्कालीन मौसम तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि विभागले टोल–फ्री नम्बर ११५५ समेत उपलब्ध गराएको छ।

यसपटकको सम्भावित वर्षालाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न किसिमका प्रक्षेपण र दाबीहरू पनि सार्वजनिक भइरहेका छन्। त्यसैले मोडलको अनुमानलाई निश्चित भविष्यवाणीका रूपमा नलिऔँ। आधिकारिक मौसम बुलेटिन र स्थानीय प्रशासनको सूचनालाई प्राथमिकता दिऔँ।

अहिले नै केही सावधानी अपनाउँदा सम्भावित क्षति कम गर्न सकिन्छ।

घटना भएपछि ‘पहिल्यै तयारी गर्नुपर्थ्यो’ भन्नुभन्दा घटना हुनुअघि नै तयारी गर्नु बुद्धिमानी हो।

कुरा बुझौँ।
सम्भावित जोखिमको आकलन गरौँ।
आधिकारिक सूचना पछ्याऔँ।
आफू पनि सुरक्षित रहौँ, अरूलाई पनि सुरक्षित राखौँ।