नेवा: सभ्यता – दबू

दीपक तुलाधर 
नेवार समूदायको बस्तीमा बिभिन्न किसिमका सम्पदाहरु हुन्छन् । त्यसमध्ये एक दबू पनि हो । नेवार बस्तीका प्रायसबै ठाउँको  सडक वा सार्बजनिक चोकहरुमा इँटा र ढुंँगाले बनाएका यस्ता दबूहरु भेटिन्छन् । प्राय कुनै न कुनै गुथिहरुले दबू बनाएका देेखिन्छन् । उहिले सिनेमाको चलन नभएको समयमा यस्ता दबूहरुमा नेवा: भाषाका नाटक, नाच, गान देखाउँथे । दिउँसो सबै काममा ब्यस्त हुने भएकोले कार्यक्रमहरु राति हुने गर्दथेे ।

त्यतिबेला स्पिकर माइकको बिकास  भएको थिएन,  राति शान्त वातावरणमा बोल्ने संवाद, गीत संगीत दर्शकहरुले मज्जाले सुन्न सक्थे । दबूमा देखाउने नाटकलाई दबू प्याखं भनिन्थ्यो । दबूप्याखंमा महिला पात्रको भूमिका पनि पूरुषले नै गर्ने गरिन्थ्यो ।  रेडियो – टिभी त्यतिबेला आएको थिएन  । राज्यले जनतालाई दिनु पर्ने समसामयिक सूचनाहरु पनि हरेक टोलका यस्ता दबूहरुमा आएर दिइन्थ्यो जसलाई “नाय्‌खिं च्वयेकेगु” भनिन्छ । हाल कोरोना फैलिए जस्तै त्यो बेला फैलिने बिफर, कोलेरा आदिको बारे यस्तै दबूमा सरकारी कर्मचारी उभिएर जनतालाई सुसुचित गराउँथे । समसामयिक सुचना दिनेलाई “नायखिँ च्वयेकेगु “ भनिन्छ । राणाकालमा स्वन्ति पर्वमा जुवाको खेल शुरु गर्न र बन्द गर्नको लागि “जू च्वयेकेगु” भनेर सार्बजनिक सुचना यस्तै दाबूमा दिइन्थ्यो । सूचनाको अवधि भित्र मात्रै जुवा खेल्न पाउँथे, अन्यथा पक्राउ गरिन्थ्यो । जू च्वयेकेगुमा “छेँबुँ पाये मदु, कला: मस्त पाये मदु (घरखेत र स्वास्नी बच्चा दाउमा राख्न पाउँदैन)“ भन्ने वाक्य आदेश पनि जारी गरिएको हुन्थ्यो । नेवार रैठाने बस्ती शहरमा मात्र होइन, ब्यापार ब्यबसाय लगायत बिभिन्न कारणले बसाइ सरेर गएका नेवार समूदायले उपत्यका बाहिर देशका बिभिन्न भागमा पनि दबूहरु निर्माण गरेको पाइन्छ ।

यो तस्बीर येँ, (असन) त्यौड टोलको हो ।

Dipak Tuladhar – Daboo
नेसं ११४०, मे २९ (शुक्रवा:)