प्यंग: थुर कायगु, बुगि वनिगु व मत्या वनिगु

प्रकाश शाक्य
गुँला धर्म बास्तबय बौद्ध तयगु जक मखुसे दक्व मनूतयसं नं धर्मयागु पबित्र महिना ख:। आ:तक लूगु मध्येय गुँलाया प्राचीन खँग्व: गुणिला ख:। गुकिया अर्थ गुणं गुण जा:गु महिना ख:। गुंण गुण जा:गु धा:गुया अर्थ थ्व इलय बुद्धधर्मया गुंगू ग्रन्थ (नव ग्रन्थ) ब्वनेगु जूगुलिं ख:। नेवा:तयसं थ्व महिनाय हनाच्वंगु संस्कृतित स्वयबलय थ्व महिनाया प्राचीनता दीपंङ्कर बुद्धं थ्व नेपा: गा:यात दर्शन याव:गु नाप स्वानाच्वंगु खनेदु।
बिशेषयाना: थ्व इलय यलय च्वंपिनि धर्म यायेगु नामं प्यंग: थुर का:वनेगु ,बुगि वनेगु व मत्या वनिगु छगू बिस्कं संस्कृती दु। बुगि व मत्या बिशेषयाना: सीपिनिगु नामं ख:। थ्वं स्वंगू संस्कृती यलय जक दुगुलिं नेपा:गा: स्वंगू देँय जुइधुंका अर्थात नेस. ५५० उखे छुंकथं नं यंके मज्यू।
१) प्यग: थुर का:वनेगु –– न्ह्यागु नं संस्कृती,संस्कार अथें हना वयाच्वंगु मखु। थुकिया ऐतिहासिकता दु। यलया ई बहि थुर,तेता थुर , लगं थुर व पुच्व थुरयाना: प्यंग: थुर अशोक महाराज दयकुगु ख:। दयकेगु सिधगु लसताय व थन वया: प्यंग: थुर दर्शन याव:गु ख:। व थन ई बहिलय च्वंगु ख:। अयजूया: प्यंग थुर काइबलय दकले न्हापां ईबहिया थुर काइगु कारण थ्व ख:।
नेपा:या ईतिहास च्वव:म्ह सिल्भा लेभिं थ्व खँया सत्यता मालेत व अन वया: न्यनेकने यावल तर अन च्वंपिंसं थ्व खँ छुं मस्युगुलिं वं तसंकं तँ पिकाल। व अथे तँ पिकागुलिं अन च्वंपिं ग्याना: आसेनी छम्हेसियां सि धका: स: तवन। सायद इमिसं अनया गुरुजु स:ता हल जुइ। व गुरुजुया ख्वा: व पह खना: लेभिं हे भगवान! थ्वं छु मस्यूसां स्यू थें यागुलिं थ्व म्वाकम्वाकं नर्गय वनेगु जूगुलिं सुनां बचेय याइगु जुइ धका: मति तल। थुकिया अर्थ थ्व खँ कि झीसं थ:गु बाहा, बहीया ईतिहास सिका तयमा:। लेभिं अन थुली तँ पिकालकी उबलेय अन गुन्द्रु पानात:गु जुयाच्वन। व गुन्द्रुयात कया: संसारय दकने नव:गु नसा थ्वहे जुइ। अले मनूतयसं गज्या:गु नइ पह नं अज्या:गु हे जुइ धा:गु धात्थे हे खँ खनिसा धका: मति तल।
प्यंग: थुर का:वनिगु छगू बिस्कं पह दु नापं फल नं अलग अलग दु। ई बहि थुर दक्षिणं दर्शन यायेगु ख:सा तेता थुर पश्चिमं, लगं थुर पूर्बं व पुच्व थुर उत्तरं दर्शन यायेगु ख:। पुच्व थुर काय न्ह्य: बज्रयोगिनी द्य: नं कायमा:गु जूगुलिं उत्तरं दर्शन याइगु ख: ।थुकिं थ्व खँ थुइकेमा: कि अन थुर दयके न्ह्य: बज्रयोगिनी स्थान दयधुंकल अर्थात थ्व थाय गुरु मंजुश्रीनाप स्वानाच्वंगु ख:।
थन छगू न्ह्यस: वै कि अशोक महाराज तापाक निसें यलय हे वया: छाय थुर दयक वल। थुकिया लिस: यक्व दु । थुकी मध्येय मुख्यगु लिस: थ्व ख: कि छगू जन्मय अशोक महाराजया जन्म यलय जूगु ख: । व मचाबलय अन शाक्यमुनी बुद्ध व:गु खना: वं थ: म्हिताच्वंगु चा बुद्धया गुलुपालय निस्वार्थ भावना दान या:गुलिं उकिया फलं वं थ:गु ९९ दाजुपिं व वया कालापिं स्यासां व चक्रबर्ती जुजु जुइगु फल लात। अयजूया: नेवा: समाजय थथे धायगु चलन दु कि छेंबुँ दान यात कि लिपा जुजु जुइ दै।
२) बुगि वनेगु — बुगिया अर्थ बुद्धया गित अर्थात म्ये अर्थात बुद्धयात वर्णन यानात:गु तुत: ब्वना: चाहिलेगु ख:। अशोक महाराजां बुद्धधर्मया नामं यक्व दानधर्म यायेधुंका: छन्हु थ: गुरुयात जिं उलिमछी दानधर्म याना: अयजूगुलिं जित:( छगू बिशेष पदबी लोमन) ब्युसां जिलनी धका: धाल। जुजुयागु थज्या:गु खँ न्यना: तसकं ऋद्धि बलाम्हं भिक्षुं सात मिनेट मिखा तिसिना ध्यान याये धुकां भबिष्य थथे दान याइपिं नं वयफु यदि थज्या:गु पदबी कायगु हे ख:सा छं थ:कायम्ह्याययात बुद्धधर्मय दान यायेमा: अर्थात भिक्षु, भिक्षुनि यायेमा:। भन्ते नं थथे धा:गुया रहस्य थ्व ख:कि बुद्धधर्मय दीक्षित जुइ न्ह्य: वं यक्व हिंसाहत्या या: जूगुलिं उकिया दोषं व नाग लोकय जन्म काइगु जुल। वयात अनं उद्धार यायेत शीलय प्रतिष्ठित जुयांच्वंपिं थ: काय व म्ह्याय बाहेक मेपिंसं याये मफैगु जूगुलिं थथे धा:गु ख:।
धात्थे अशोक महारज सी धुंका: नाग लोकय जन्म का:वन। थथे नागलोकं उद्धार यायेत वया काय व म्ह्याय थन वया: थ: बौ नं दयकुगु चैत्यया बुसादँ खुनु धर्मकर्म या: वल। बुगि वनेगु थुकिया हे प्रतीक ख:। अयजूया: सीपिनिगु छेँया ज:पिं वनेमा:गु कारण थ्व हे ख:। बुगि चांचां वनेमा:गु कारण उब्लेय किरातितयसं यलया मंगलय च्वना: शासन यानाच्वंगु ख:। किरातितयसं मसिक वा इमित छुं मतलब मदयक थथे चान्हेय वंगु ख:।
थथे कायम्ह्यायपिंसं दानधर्मयासां न्हापाया:गु दोषं नेवा:तयसं हनाच्वंगु संस्कृति अनुसार व आ:तक नं नागलोकं उद्धार जुइ मफुगु खनेदु।
३) मत्या वनिगु — थ्व खँग्व: मतयाया चीहाक:गु खँग्व: ख:। मत धयागु इता च्याकिगु व “या” या अर्थ निश्चित लँ जुया: धर्मकर्म यायेगु ख:। मतया बुगि वनिगुया बिस्तृत रुप ख:। अयजूगुलिं थुकी नं सीपिनिगु छेँज:पिं मवसे मगा:। थ्व यल देँ पूरा बिकसित जुइ धुंकागु संस्कृती ख:। मतयाया दिँ खुन्हु थथे बाहा चाहिलेगु यलया नापनाप ला:गु थासय गथेकी किपुलय नं दु ।थुकिया अर्थ थ्व ख: कि थुब्ले व थाय यलया अन्तरगत लानाच्वंगु ख:। मतयाया दिंसं हे पालापिंसं नौबाजा थायगु नं संस्कृती दुगुलिं थ्व सिद्धिनरसिंह वा श्रीनिवास मल्ल, नेस.७७२, सुरु या:गु खँला धयाथें च्वं। थथे धयागु कारण थुकिया पा: बाहा बालय मबिसे त्वा , त्वालय बियात:गुलिं ख:। थुपिं निम्ह जुजुपिं बहाबहीया बुद्धधर्मय अपासकं मन क्वमसां। नौबाजा ( थ्व नेवा:खँग्व:नं मखु)थायगु संस्कृति व चहपह बुद्धधर्मया दुने मला:। राज्यं जबर्जस्ती याकुगु खनेदु तर थनच्वंपिंसं थुकियत हे बुद्धधर्मकथं हिका यंकल।
गुँला ई दीपंङ्कर बुद्धनिसें शुरु जूगु ख:सां थ्व महिना ज्व:छी थ्व संसार सृष्टि याम्हकथं कतात:म्ह ब्रह्मा नं धर्मकर्म या:गु दु। गुरु मंजुश्री नं थ्व महिना ज्वछी थनयागु ल:पितिना छ्वय बलय दोष मवकेत व पूवंकेत पुजाआजा या:गु ख:। थ्व इलय शाक्यमुनी बुद्धं छगू बिशेष धर्म देशना या:गु ख:। अशोक महाराजला थ्व महिना ज्व:छी थन हे च्वनाच्वंगु खनेदु।