सिंहदरबार परको काठमाडौं

शब्द हरेक दिन दुख्छ

मेरो देश दुख्छ

मधेश दुख्छ

पहिचान दुख्छ

राष्ट्र दुख्छ

राष्ट्रियता दुख्छ

हरेक शब्द दुखाइको केन्द्र

काठमाडौ अझ धेरै दुख्छ

हरेकको शब्दको निशाना

पीडित सिंहदरबार परको काठमाडौं

पल पल नियालेर हेर्छु

रंगेलिको रातो रंग देक्छु

टिकापुरको आवेश देख्छु

काठमाडौं चढाइ गर्नेको

हरेक बाणिमा नूनचुक सुन्छु

मेरा शब्द अमूक बन्छन

देखेको दृश्य मेटाउन खोज्छु

मानस्पटलमा सारा मधेस आउँछ

शेलो च्याब्रुङ रोदि आउँछ

सगरमाथा जस्तै चुलिएको

राजमतिको सभ्यता आउँछ

माघिले जितेको

माघिले हारेको

पाइला पाइला देश आउँछ

जन भावना आउँछ

शब्द

मौन

मूकदर्शक

सिंहदरबारभन्दा पर

काठमाडौं उभिएको हेर्छु

म शब्द

शब्दबिहिन आज

समर्पण लाचार

काठमाडौंको मन हेर्छु

जति चौडा छाती उति ठूलो दु:ख

सिंहदरबार परको काठमाडौं

दुखेको असह्य पीडा

न रंगेलिको रंग

हेर्न सक्यो

न कैलालिको स्वभाव

बन्न सक्यो

मौनताभित्र चिच्याहट लुकाएर बसेको

भुकम्पमाथि उभिएर

हरेक शब्द

हरेक पल

भित्रभित्रै आन्दोलित रहेको

सिंहदरबारभन्दा परको काठमाडौं

एक अर्को शब्दको प्रतिक्षामा !

कविताका मुख्य भावहरू:

🔍 विषयवस्तुको विश्लेषण:

• शब्द र पीडा:

  “शब्द हरेक दिन दुख्छ
  मेरो देश दुख्छ…”

  कविले ‘शब्द’लाई दुखाइको कारक र माध्यम बनाएका छन्। यहाँ शब्द केवल बोली नभएर एक सामाजिक, राजनीतिक आघातको पर्याय बनेको छ।

• राजनीतिक-सामाजिक तनाव:

  “टिकापुरको आवेश देख्छु
  काठमाडौं चढाइ गर्नेको
  हरेक बाणिमा नूनचुक सुन्छु”

  यहाँ कविले मधेश आन्दोलन, टिकापुर घटनाजस्ता प्रसंग र राज्यको व्यवहारलाई इशारा गरेका छन्, जसले काठमाडौंमा बाहिरको आवाजप्रति रहेको संवेदनहीनता दर्शाउँछ।

• सांस्कृतिक मिश्रण र चिनारी:

  “शेलो च्याब्रुङ रोदि आउँछ
  सगरमाथा जस्तै चुलिएको
  राजमतिको सभ्यता आउँछ”

  नेपालका विभिन्न क्षेत्र र तिनका सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई जोडेर कविले एक समग्र नेपाली पहिचानको खोजी गरेका छन्।

• मौन विद्रोह:

  “मौनताभित्र चिच्याहट लुकाएर बसेको”

  यो कविताको एउटा सबैभन्दा शक्तिशाली पंक्ति हो। राजनीतिक असहजता र सामाजिक द्वन्द्वको बीचमा बसेको काठमाडौं मौन छ — तर त्यो मौनता चिच्याहटको भण्डार हो।

🖋️ शैलीगत विशेषता:

• कविता मुक्तछन्दमा लेखिएको छ।

• बिम्ब प्रयोग (जस्तै “शब्द दुख्छ”, “सगरमाथा जस्तै चुलिएको सभ्यता”) निकै गहिरो र चित्रात्मक छन्।

• काव्यमा राजनीतिक चेत, भोगाइ, दुःख र प्रश्नको सामूहिक उपस्थिति छ।

💬 कविता समापन विश्लेषण:

“सिंहदरबारभन्दा परको काठमाडौं
एक अर्को शब्दको प्रतिक्षामा !”

यी अन्तिम पंक्तिहरूले पाठकलाई कविताबाट बाहिर आउन नदिने शक्ति राख्दछन्। यहाँ काठमाडौं भौगोलिक मात्र होइन, वैचारिक रुपमा पनि सिंहदरबार (सत्ताको केन्द्र) बाट अलग उभिएको देखिन्छ — आफ्नै आवाजको प्रतिक्षामा।