“सकिमिला पुन्हि”

जोशी

नेवाः संस्कृतिइ छुस्या मुस्याया तःधंगु थाय् दु । झीसँ चायेकं मचायेकं छुस्या मुस्यायात संस्कृतिया छगू पक्ष कथं हे काये धुंकूगु दु । म्ह्याय्मचा बाह्रा तइगु इलय् छुस्या मुस्या नकेमाःगु निसें कयाः चथाः बलय् व देगु पुजाया इलय् तकं छुस्या मुस्या माः । अथेहे छुस्या मुस्या संस्कृति धइगु झीगु न्ह्यःने सकिमना पुन्हि नं छगू खः ।
“सकिमिना पुन्हि” वा “सकिमिला पुन्हि” वा “हलिमलि पुन्हि” धकाः म्हसिका वयाच्वंगु थुगु पुन्हि गबले निसें शुरु जुल धकाः यकिन साथ धायेमफुसां थ्व नखः थी थी कथंया नसायात थी थी कथं उपभोग यायेगु झ्वलय् पिज्वःगु संस्कृति धाये बहः जू । छाय्धाःसा झीसँ थ्व नखः कुन्हु न्हूगु बूबः कथं मुस्या, कःनि, सिम्पु, बकुला, आदि व उगु इलय् जक दइगु हि सकि नयेगु याइ । मेमेगु नखःचखः बलय् थें थी थी कथंया नसाज्वलं दयेके म्वाःगु थुगु नखः धइगु हे हि सकि नखः कथं काःसां ज्यू । थ्व नखःयात गुलिसिनं बौद्ध धर्म कथं स्वाये यंका तःगु दु, अले गुलिसिनं हिन्दु धर्म लिसें सम्बन्धित खंकाच्वंगु दु । थ्व कुन्हु ज्योति रुप स्वयम्भूयात वा द्वँ थें दयेकाः वा त्वपुनाः चैत्य दयेकूयात कया शांन्तिकराचार्यं प्रतिष्ठा यानाब्यूगु धायेगु नं याः । थ्वया हे लुमन्ति कथं चैत्यया हे किपाः च्वये थें सिसाबुसा, सियातःगु बुबः, व हि सकिं छाय्पी लिसें चाकलिं मत तया झः झः धायेकी । थ्व विशेषत बौद्ध सम्प्रदायपिन्सं हना वयाच्वंगु जूसां हिन्दु धर्मावलम्बी नेवाःतय्सं नं देगः देगःया प्रतिरुप किपाः च्वये थें बुबः सिसाबुसा व हि सकि छ्येलेगु याना वया च्वंगु दु । थुकियात हे झीसँ हलिमलि धायेगु यानावया च्वना ।
अथेहे झीसँ सकिमिला पुन्हि कुन्हु ब्वइगु कःनि मुस्या आदि बुबःयात लक्ष्मीयात देछा कथं कयातःगु खनेदु । स्वन्तिया लक्ष्मीद्यःयात अन्नया द्यः वा अन्नया रुप नक मब्यूसे म्ह्याय्मचाया नं रुप बिया तःगु लुइकेफु । अथेहे लक्ष्मी पुजा यानाः प्यन्हु कुन्हु अर्थात किजापुजा कुन्हु स्वां क्वकाये धुंकाःया न्हि निसें पुन्हि तकया न्हि १२ न्हु दइग जूगुलिं उगु ई तक लक्ष्मीदः बाःरा च्वंगु वा बाःरा तःगु पुन्हि कुन्हु पिहाँवगुलिं लसकुस यायेकथं छुस्या मुस्या नकूगु धइगु प्रचलन अद्यापि गांगामय् न्यने दनि ।
अथेला थ्व पर्वयात गुलिखे धार्मिक ग्रन्थय् हि सकि सिसाबुसा व छुस्या मुस्या आदि द्यःयात छालकि द्वःछि करोड कन्या दान यानागु पुण्य लाइ धइगु दुसा थ्व न्हियात चन्द्रमा (तिमिला) पूजा यायेधुंकाः तिनी नारांद्यः पुजा यायेमाः धइगु धारणा दु । तर, नेवाःतय्सं नारांद्यःयात गुगुं नं स्थान बियाः मतःगु तर, भैरवयात थाय् बियातःगुलिं नारां द्यःया प्रशंसा गनं वल धाये मछिं ।
अथेहे थ्व नखःया प्रसंगय् थ्व कुन्हु छुस्या मुस्या हि सकि दान वा इनाः नकल धाःसा माघ महिनाय् अन्न दुख जुइमखु धइगु नं धापू दु । थ्व ल्याखं स्वयेबलय् थ्व कुन्हु अन्नयात हे महत्व ब्यूगु खनेदुसा द्यःयात खालि कलाकारितां जायेके कथं हलिमलि ब्वःगु खनेदु । लिसें थ्व कुन्हु हे स्वयम्भुइ मार च्याकेगु धकाः तूख्वलय् कापः हिनाः मूस्यापाः (चिलाख) थें च्याकेगु प्रचलन दु । मेखे थ्व कुन्हु हे महासत्वं माधुँ व मस्तय जीवन रक्षार्थ ला ध्यनाः नकूगु पूण्यतिथि कथं कायेगु याःसा नमराय् मेला नं जू ।